Een lasagne die net iets te lang in de oven stond of een bakplaat waarop vet jarenlang is aangekoekt: bijna iedereen heeft wel een schaal in de kast staan die er niet meer uitziet. Vaak is het gevolg dat je gaat schrobben met een staalsponsje, terwijl dat bij sommige materialen meer kwaad dan goed doet.

Met een paar eenvoudige huismiddelen, wat geduld en de juiste aanpak per materiaal kom je meestal een heel eind. In dit artikel lees je hoe je dat doet, en wanneer je beter kunt stoppen met poetsen en een nieuwe schaal of plaat kunt nemen.

Begin altijd met weken

De belangrijkste stap is ook de makkelijkste: laat aangebrande resten eerst losweken. Vul de schaal of plaat met heet water en een flinke scheut afwasmiddel en laat dat minstens een uur staan, of desnoods een nacht. Aangekoekte etensresten worden daardoor zacht en zijn daarna vaak met een gewone afwasborstel te verwijderen.

Past een bakplaat niet in de gootsteen, leg dan een natte, warme theedoek met afwasmiddel over het vuil. Zo houd je het oppervlak vochtig en kan het middel zijn werk doen.

Glas en keramiek: baking soda is je vriend

Ovenschalen van glas en keramiek kunnen tegen een stootje, maar krassen zie je er snel op. Gebruik daarom geen schuursponsjes of staalwol. Maak in plaats daarvan een papje van baking soda (zuiveringszout) en een beetje water, smeer dat dik op de ingebrande plekken en laat het een half uur intrekken. Daarna wrijf je met een zachte spons of een oude tandenborstel het vuil weg.

Voor hardnekkige bruine randen werkt het goed om eerst baking soda te strooien en daar wat azijn overheen te gieten. Het bruisende effect helpt om de aanslag los te maken. Spoel de schaal daarna goed na met warm water, zodat er geen azijnlucht achterblijft.

Metalen bakplaten en schalen met antiaanbaklaag

Bij aluminium en geëmailleerde bakplaten kun je eveneens baking soda gebruiken, maar wees voorzichtig met agressieve middelen. Aluminium kan door sterke zuren of ovenreiniger dof en vlekkerig worden. Een mengsel van baking soda en een beetje afwasmiddel is vaak genoeg. Een vel aluminiumfolie, opgefrommeld tot een balletje, kan bij onbehandeld metaal als milde schuurspons dienen.

Heeft je bakplaat of schaal een antiaanbaklaag, dan geldt: nooit schuren. Krassen in de coating laten voedsel juist sneller aanbakken. Weken en een zachte spons zijn hier de enige echte opties. Wil je weten welke materialen het beste bij jouw manier van bakken passen, dan vind je op 123keukenplaza.nl meer informatie over verschillende soorten keukenproducten.

Gietijzer vraagt een eigen aanpak

Gietijzeren pannen en schalen zonder emaillelaag hebben een beschermende laag van ingebrande olie. Zeep en lang weken kunnen die laag aantasten en roest veroorzaken. Schraap aangekoekte resten eruit met een houten spatel en wat grof zout als schuurmiddel, spoel na met heet water en droog de pan direct goed af. Wrijf hem daarna in met een dun laagje olie.

Bij geëmailleerd gietijzer kun je wél weken en baking soda gebruiken. Ook hier geldt dat je geen staalwol moet gebruiken, want email kan beschadigen.

Wanneer vervangen slimmer is

Niet elke schaal is het redden waard. Soms kost schrobben meer tijd en moeite dan het oplevert, of is het materiaal zo beschadigd dat koken ermee niet meer prettig of veilig is. Let op de volgende signalen:

• De antiaanbaklaag bladdert af of zit vol diepe krassen.
• Er zitten barsten of scherpe schilfers in glas of keramiek.
• Een bakplaat is kromgetrokken en ligt niet meer vlak.
• Er is roest ontstaan die steeds terugkomt.
• Het email is afgebrokkeld tot op het metaal.

Voorkomen is makkelijker dan schoonmaken

Wil je in het vervolg minder hoeven schrobben, gebruik dan bakpapier of een siliconen bakmat op je bakplaten en vet ovenschalen licht in voordat je ze vult. Maak schalen schoon zodra ze zijn afgekoeld, voordat resten volledig opdrogen. Zet een hete glazen schaal ook nooit direct in koud water, omdat die door het temperatuurverschil kan barsten.

Met deze gewoontes en een potje baking soda in de kast blijven je ovenschalen en bakplaten veel langer mooi. En als een exemplaar echt op is, weet je in elk geval dat je er alles aan hebt gedaan voordat je het vervangt.